Yüksek Komiser Lord Herbert Charles Onslow Plumer Döneminde Filistin Eğitim Bölümünün Faaliyetleri (1925-1928) - Deveci, Can (Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu, 2023)
İngiltere, Birinci Dünya Savaşı esnasında 31 Ekim 1917’de Bi’rüssebi, 16 Kasım 1917’de Yafa ve 9 Aralık 1917’de Kudüs’ü işgal etmiştir. Böylece Filistin “İşgal Edilen Düşman Toprakları” ismiyle İngiltere askeri idaresine girmiştir. Savaş sonrasında ise Filistin, 24-26 Nisan 1920’de toplanan San Remo Konferansı kararlarıyla İngiltere’nin manda yönetimine verilmiştir. Buna göre İngiltere, Milletler Cemiyeti adına Filistin’i yönetmeyi hukuken taahhüt etmiştir. Ardından Sör Herbert Samuel’in 1 Temmuz 1920’de Filistin Yüksek Komiserliği görevine atanmasıyla İngiltere sivil idaresi başlamıştır. Askeri idarenin sona ermesiyle “Filistin Hükümeti” ismini alan sivil idarenin merkezi Kudüs olmuştur. Samuel’den sonra aynı göreve 21 Mayıs 1925’te Lord Herbert Charles Onslow Plumer atanmıştır. İngiltere sivil idaresi Kudüs’te yönetim, ekonomi, eğitim, vakıf idareleri, tarım, imar işleri, iç-dış ticaret, nüfus ve göç alanlarını içeren konularda birçok idari bölüm kurmuştur. Bu idari birimlerin arasında yer alan eğitim bölümü doğrudan toplumu ilgilendiren konuların başında gelmektedir. Özellikle Kasım 1920’den itibaren eğitim konusunda çalışmalar yoğunlaşmıştır. Buna göre Müslüman Arapların Filistin Hükümeti Eğitim Bölümü’nün (The Department of Education) denetiminde çalışan devlet okullarına devam etmesi kararlaştırılmıştır. Hristiyan nüfus ise Batılı misyonların fonlarıyla desteklenen okullarda eğitim almaktaydı. Filistin’e göç eden Yahudiler ise Yüksek Komiserlerin izniyle Dünya Siyonist Organizasyonu’nun girişimleriyle kurulan okullarda eğitim görmekteydi. Yüksek Komiserlik tarafından açılan okullarda eğitim dili Arapça ve İngilizce iken Yahudilerin açtıkları okullarda İbranice eğitim verilmekteydi. Eğitim Bölümü, 1928’e kadar şehirlerde ve köylerde Müslüman Arapların gittiği farklı sınıfları içeren 315 devlet okulunu faaliyete başlatmıştır. Aynı dönemde 255’i Yahudilere ve 183’ü Hristiyanlara ait özel okullar da faaliyet yürütmekteydi. 1927-1928 eğitim öğretim döneminde devlet okullarında kayıtlı öğrenci sayısı 10.586’ya, Siyonist organizasyon tarafından kontrol edilen okullarda ise bu sayı 6.574’e kadar çıkmıştır. Filistin Hükümeti’nin Eğitim Bölümü’ne 1921’de 106.641 sterlin bütçe ayırırken Plumer idaresinde bu rakam 1928’de 138.000 sterline çıkmıştır. Bunların haricinde bu okulların öğretmen maaşları, bina giderleri gibi finansmanı ise yüksek komiserlik ve farklı ülkelerden gelen bağışlarla karşılandığı tespit edilmiştir. Özellikle Hristiyan ve Yahudi okullarının finansmanları misyoner kurumlar ve zengin ailelerden geldiği görülmüştür. Ayrıca bu okullarda eğitim dilinin (Arapça-İbranice) ve müfredatının ayrı olması toplumların ulus inşa sürecini, sosyal, siyasal ve ekonomik gelişimlerini farklılaştırmıştır. Örneğin, 1925-28 arasında eğitim alan kişiler kurulması planlanan Yahudi Devleti’nin bürokrat ihtiyacını karşılamıştır. Haliyle bu devletleşme sürecini hızlandıran bir etken olmuştur. Bu nedenle İngiltere’nin Filistin’de eğitim alanındaki rolünün irdelenmesi elzemdir. Bu bildiride İngiltere manda idaresinin 1925-28 yılları arasındaki eğitim faaliyetleri incelenmiştir. Konu Yüksek Komiser Lord Herbert Charles Onslow Plumer’in raporlarından, İngiltere’nin Milletler Cemiyeti’ne sunduğu yıllık yönetim raporlarından, kararnamelerin yayımlandığı dönem gazetelerinden ve telif eserlerden yararlanılarak analiz edilmiştir.