II. Vatikan Konsili: Katolik Kilisesinin İslam’a Bakışı ve Müslümanlarla İlişkisi - Çekici, Elif (Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu, 2023)
Bu çalışma, II. Vatikan Konsili (1962-65) ve kararları ışığında, Katolik Kilisesinin İslam’a bakışını ve Müslümanlarla ilişkisini ele almaktadır. II. Vatikan Konsili ve onun kararları, günümüz Katolik-Müslüman ilişkilerini anlamak açısından çok önemlidir. Her ne kadar Kilise, Katolik-Müslüman ilişkilerini bundan 60 yıl önce konuşmuşsa da II. Vatikan Konsilinin son genel konsil olması nedeniyle, o günden bu güne İslam ve Müslümanlarla ilişkiler hakkındaki tüm karar ve uygulamalarını bu konsile dayandırmıştır. Ayrıca II. Vatikan Konsili, Müslümanlardan bahseden ilk genel konsildir. Resmi anlamda Katolik-Müslüman ilişkilerinin başladığı ilk ve bu ilişkilerin nasıl olacağının belirlendiği son konsildir. Konsilin Müslümanları en çok ilgilendiren belgesi, Kilisenin Hıristiyan olmayan dinlerle ilişkisi hakkındaki beyanı olan, Nostra Aetate, deklarasyonudur. Bu belgede, özellikle Kilise’nin İslam’a yaklaşımı ve Müslümanlarla olan ilişkisi ele alınmaktadır. Belgenin daha ilk paragrafındaki “In our times (Zamanımızda)” ifadesi, Kilisenin İslam’a karşı bir tutum geliştirme ve Müslümanlarla iletişime geçme sebebine ışık tutmaktadır. Nitekim Bugün sekiz milyar dünya nüfusunun neredeyse yarısından fazlasını Hristiyanlar - ki bunun büyük çoğunluğunu Katolikler- ve Müslümanlar oluşturmaktadır. Ve yine günümüzde seyahat, göçler, kitle iletişim araçları ve teknolojik gelişmeler, tıpkı bu belgede ifade edildiği gibi (N.A.1), insanlar arasındaki bağları güçlendirmekte ve insanları birbirine daha yakın hâle getirmektedir. Aynı zamanda sosyal medya gibi bilgi ve fikir alışverişinin yapıldığı bazı platformlarda, Katolik-Müslüman karşılaşmaları daha da artmaktadır. Böylece Kilise, Nostra Aetate konsil belgesinde, bir arada yaşayabilmek için Müslümanlarla nasıl iletişim kurması ve birlikte hareket etmesi gerektiğinin yollarını belirlemiştir. Dolayısıyla bu çalışma, II. Vatikan Konsilinin İslam hakkında söylediklerini ve Katolik-Müslüman ilişkileriyle ilgili aldığı kararları ortaya koymayı amaçlamaktadır. Katolik-Müslüman ilişkisi, Katolik Kilisesinin bakış açısından analiz edilmiştir. Tarihsel bir yöntemle sunulan bu çalışmada, Nostra Aetate olmak üzere konuya atıfta bulunan Lumen Gentium ve Ad Gentes ve Gaudium et Spes adlı diğer konsil belgelerinden faydalanılmıştır. Ayrıca, Austin Flannery’in konsil belgelerini derlediği Vatican Council II: Constitutions, Decrees, Declarations; Vladimir Latinovic’in editörlüğünü yaptığı Catholicism Engaging Other Faiths Vatican II nad its Impact; Gavin D’Costa’nın Vatican II, Catholic Doctrines on Jews nd Muslims; S. J. Gerald O’Collins’in The Second Vatican Councin on Other Religions temel kaynaklarından yararlanılmıştır. Çalışma, öncelikle II. Vatikan Konsili kararlarının günümüz Katolik-Müslüman ilişkilerini anlamak için ne kadar önemli olduğu sorusuna cevap vermiştir. Daha sonra kapsayıcı paradigma içinde Hıristiyan olmayan dinleri tanıyan Kilise’nin İslam’a ve Müslümanlara karşı olumlu söylemini ve uzlaşmacı tavrını ortaya koymuştur. Son olarak da Kilise’nin İslam ve Müslümanlarla başlattığı karşılıklı anlayış ve iş birliğine dayalı diyalog yolunu/tarzını ele almıştır.