Ergenlerde Adil Dünya İnancı ve Dindarlık - Şahbaz, Muhammed; Tokur, Behlül (Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu, 2023)
Adil dünya inancı, bireylerin herkesin hak ettiğini bulduğuna ve her insanın iyi ya da kötü yaptığı her fiilin karşılığını alacağına yani dünyanın adil olduğuna yönelik geliştirdikleri bir inançtır. Tutarlılık kuramlarıyla benzerlik gösteren adil dünya inancı kuramı 1980 yılında Melvin Lerner tarafından geliştirilmiştir. Adil dünya inancı kuramı, insanların şahit oldukları olaylardaki adaletsizliği meşrulaştırma eğilimlerinin fark edilmesi sonucu ortaya çıkmıştır. Bundan dolayı adil dünya inancına dair ilk yirmi yıldaki çalışmalar genellikle adaletsizliği meşrulaştırma ve kurbanı aşağılama eğilimi üzerinde yoğunlaşmıştır. Çocuklar yedi sekiz yaşlarına kadar içkin adalete inanırlar ve yanlış gördükleri fiillerin otomatik olarak cezalandırılacağını düşünürler. Ergenlik dönemiyle birlikte içkin adalet inancı, adil dünya inancına dönüşür. Bu noktadan sonra adil dünya inancı iki yöne sahiptir: kişisel adil dünya inancı ve genel adil dünya inancı. Adil dünya inancı din, çevre, yaş vb. unsurlarla ilişki bir yapıya sahiptir. Bunların yanında insanın yaşam evreleri içerisinde hem adalet hem de din konusunda fikirlerinin geliştiği ve bu konularda hassas olduğu dönem ergenlik dönemidir. Adil dünya inancı ile ilgili Türkiye’de az sayıda çalışma bulunmaktadır ve bunlar arasında doğrudan dindarlıkla ilişkisi üzerine bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Bu çalışmada ergenlik döneminde adil dünya inancı ve dindarlık arasındaki ilişkinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Çalışmada adil dünya inancı ve dindarlık arasındaki ilişki Gaziantep ilinde yaşayan 2020-2021 eğitim öğretim dönemlerinde beş farklı lisede eğitim gören 428 lise öğrencisinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda ergenlerin adil dünya inancı ve alt boyutları olan kişisel adil dünya inancı ve genel adil dünya inancı anket tekniği kullanılarak ve ilişkisel tarama modeliyle incelenmiştir. Verilerin analizi SPSS 19.0 istatistik programı kullanılarak yapılmıştır. Araştırma sonucunda dindarlık ve adil dünya inancı boyutları arasında korelasyon ve regresyon analiz sonuçlarına göre anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Adil dünya inancı alt boyutlarının dindarlık ile ilişkisi incelendiğinde kişisel adil dünya inancı ve genel adil dünya inancının dindarlık ile zayıf düzeyde anlamlı bir ilişkisinin olduğu bulunmuştur. Buna göre dindarlığın artmasıyla adil dünya inancında da bir artış tespit edilmiştir. Dindarlığın alt boyutlarının adil dünya inancı üzerindeki etkisine bakıldığında etki ve ibadet alt boyutlarının adil dünya inancı üzerinde pozitif yönlü etkisi varken iman ve duygu alt boyutlarının adil dünya inancı üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Sonuç itibariyle etki ve ibadet boyutlarında bir artış olduğunda adil dünya inancında da artış olduğu görülmüştür. Bu ikisi arasında en etkilisi ise etki boyutudur.* Bu çalışma “Ergenlerde Adil Dünya İnancı ve Dindarlık” başlıklı Doç. Dr. Behlül Tokur danışmanlığında Muhammed Şahbaz tarafından 2022 yılında tamamlanan yüksek lisans tezinden üretilmiştir  (Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022).