Leone Caetani’nin Üsâme b. Zeyd’in Belkâ Seferi Hakkındaki Görüşlerine Dair Tahlil, Tenkit ve Değerlendirme - Yıldırım, Tuba (Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu, 2023)
Bu bildiri, İtalyan siyasetçi ve oryantalist Leone Caetani’nin Annali Dell'Islām eserindeki hicretin 11. senesinde gerçekleşen Hz. Peygamber’in vefatından önce Suriye bölgesine gönderilmek üzere ordu hazırlaması ve orduya komutan olarak Üsâme b. Zeyd’i atamasıyla ilgili görüş ve iddialarını konu edinmektedir. Önemi sebebiyle her Müslüman Hz. Peygamber’in hayatı başta olmak üzere günümüze kadar İslami ilimleri temel kaynaklarından doğru olarak öğrenmek istemektedir. Bu amaçla Müslüman ilim adamları bu alanda araştırma yaparak birçok eser telif etmiştir. Batılı araştırmacılar da bu alanda farklı gayelerle araştırma yapmışlar ve nihayetinde oryantalizm kapsamında eserler ortaya çıkmıştır. Doğunun din, kültür, düşünce, ekonomik ve sosyal hayatını incelemeyi amaç edinen oryantalistlerden birisi de Leone Caetani’dir (öl. 1935). O, on cilt halinde Annali Dell'Islām adlı eserini yazmıştır. Eserin Hüseyin Cahit Yalçın tarafından 1924-1927 yılları arasında İtalyancadan çevrilmesi ülkemizde büyük bir infiale sebep olmuştur. Tarihçiler farklı coğrafyalarda yaşamaları ve içinde bulundukları kültürden beslenmeleri nedeniyle her ne kadar olaylara nesnel yaklaşmak isteseler de çoğu zaman bunu başaramamışlardır. Dolayısıyla oryantalist yazarlarca verilen eserlere dikkatli yaklaşılması ve içerik değerlendirmesi yapılması büyük önem arz etmektedir. Ayrıca bahsi geçen etkenlere inanç farklılıkları da eklendiğinde ortaya çıkan tablo bilimsellikten uzaklaşmaya kadar varabilmektedir. Nitekim bu durum Leone Caetani’de de gözlemlenmektedir. Caetani’nin bu eserinde pek çok öznel, olumsuz düşünceler ile eksik, hatalı bilgiler yer almaktadır. Uzun yılların ve emeğin mahsulü olmasına karşın eserin kimi noktalarda objektiflikten ve bilimsellikten uzaklaştığı görülmektedir. Gerçeği yansıtmayan öznel ve olumsuz görüşlerine karşı Babanzâde Ahmet Naim, Yusuf Ziya Yörükân makaleler, Âsım Köksal ise ilk cildine reddiye yazmıştır. Ancak literatür taraması yaptığımızda daha önceki çalışmaların bu konuyu içermediği görülerek araştırılma ihtiyacı doğmuştur. Bu çalışmada Caetani’nin “Üsâme’nin Belkâ’ya gitmesi için hazırlıklar” başlığında verdiği bilgiler tahlil, tenkit ve değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Bahsi geçen konu oryantalist Leone Caetani’nin görüş ve iddiaları çerçevesinde ele alınmıştır. Bu amaçla Vâkıdî’nin Kitâbü’l-Meġāzî, İbn Hişâm’ın es-Sîretü’n-Nebeviyye, Taberî’nin Târîḫu’l-ümem ve’l-mülûk ile İbn Sa’d, Ya‘kūbî, Mes‘ûdî, Yâkūt el-Hamevî, Zehebî ve İbn Kesîr’in eserleri, ayrıca hadis alanında Kütüb-ü Sitte incelenerek konu hakkında bilgi edinilmiştir. Ulaşılan bilgiler ışığında Caetani’nin görüş ve iddiaları objektif bir değerlendirmeyle ele alınmıştır. Değerlendirmelerimiz sonucunda doğru olarak nakledilen bilgiler olduğu gibi hatalı noktalar da bulunmuştur. Örneğin Mes‘ûdî’den bilgi aktarırken Üsâme’nin hicri 10. ve 11. senelerdeki seferlerini yıl farklılığını belirtmeden aynı zaman içerisinde olmuş gibi ifade etmiştir. Bu ve benzeri hatalar temel kaynaklardan edindiğimiz malumatla açıklanmıştır.